Το ΤΕΕ τόσο ως κεντρική δομή, όσο και μέσα από τη δραστηριότητα του Περιφερειακού Τμήματος Δυτικής Ελλάδας, όχι μόνο δεν καθυστέρησε, όπως επιχειρείται να παρουσιαστεί, άγνωστο για ποιους λόγους, αλλά ήδη από τις 27 Απριλίου που το Υπουργείο μας απέστειλε τι ακριβώς θέλει να εξετάσουμε, επεξεργαστήκαμε και διαμορφώσαμε άμεσα μία ολοκληρωμένη πρόταση αντιμετώπισης του ζητήματος της ασφαλούς επαναλειτουργίας του Οδοντωτού, η οποία βασίζεται σε συγκεκριμένο ολιστικό επιχειρησιακό σχεδιασμό, σαφή τεχνικά βήματα και ενιαίο μηχανισμό ευθύνης και εφαρμογής και όχι αποσπασματικού χαρακτήρα όπως προτείνει η πλευρά του Υπουργείου.

Και αυτό ακριβώς υπηρετεί η πρόταση που καταθέσαμε.

Μία πρόταση που βασίζεται σε πέντε σαφείς και αλληλένδετους άξονες:

• την εκπόνηση ολοκληρωμένης Μελέτης Διακινδύνευσης, εφόσον η σύμβαση 2383/2024 για γεωλογική διερεύνηση επισφαλών σημείων που έχει παραδοθεί στον ΟΣΕ δεν καλύπτει τις τιθέμενες προδιαγραφές,
• την εφαρμογή προσωρινών μέτρων άρσης της επικινδυνότητας ώστε ο Οδοντωτός να τεθεί σε λειτουργία άμεσα μέσα στο καλοκαίρι,
• την εκπόνηση οριστικών μελετών μόνιμων έργων προστασίας
• τη δημοπράτηση και τεχνική επίβλεψη των τεχνικών εργων που θα προτείνει η μελέτη διακινδύνευσης,
• καθώς και την εγκατάσταση ολοκληρωμένου συστήματος τηλεανίχνευσης, παρακολούθησης και έγκαιρης προειδοποίησης για κατολισθητικά φαινόμενα και βραχοπτώσεις και η δημιουργία πρωτοκόλλου ασφαλείας

Αυτό είναι το μόνο σοβαρό και υπεύθυνο πλαίσιο που μπορεί να διασφαλίσει όχι απλώς μία προσωρινή επαναλειτουργία, αλλά τη μακροχρόνια θωράκιση και ανθεκτικότητα του Οδοντωτού για τις επόμενες δεκαετίες.

Το κεντρικό ΤΕΕ και ο Προέδρος του κ. Γιώργος Στασινός, συμφωνούν και υιοθετούν πλήρως την πρόταση που κατατέθηκε από το περιφερειακό τμήμα Δυτικής Ελλάδας όσο και τους προβληματισμούς που εγκαίρως διατυπώσαμε σχετικά με το αντικείμενο της υπό διαμόρφωση προγραμματικής σύμβασης.

Και οι προβληματισμοί αυτοί είναι απολύτως συγκεκριμένοι.

Το αντικείμενο της σύμβασης, όπως διαμορφώθηκε από τα συναρμόδια Υπουργεία, δεν διασφαλίζει ούτε επιχειρησιακά ούτε χρονικά την άμεση επαναλειτουργία της γραμμής. Αντίθετα, δημιουργεί ξανά έναν κύκλο αδειοδοτήσεων, χρηματοδοτήσεων και μελλοντικών παρεμβάσεων, χωρίς σαφή ευθύνη και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα.

Σημειώνεται εδώ ότι ήδη υπάρχει προηγούμενη γεωλογική μελέτη του ΟΣΕ για τα επισφαλή σημεία της γραμμής μετά τις καταστροφές του 2023, γεγονός που δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για το αν η νέα διαδικασία επαναλαμβάνει ουσιαστικά ήδη εκπονημένο μελετητικό έργο, χωρίς να περνά στο κρίσιμο στάδιο εφαρμογής άμεσων τεχνικών μέτρων προστασίας. Με άλλα λόγια, φαίνεται να αναπαράγεται το ίδιο διοικητικό και επιχειρησιακό μοντέλο πολυδιάστασης αρμοδιοτήτων και καθυστερήσεων που, παρά την παρέλευση τριών ετών από τις φυσικές καταστροφές του 2023, δεν κατόρθωσε να οδηγήσει σε μια ολοκληρωμένη και εφαρμόσιμη λύση.

Για τον λόγο αυτό, το ΤΕΕ υπογραμμίζει ότι το ουσιαστικό ζητούμενο δεν είναι η επανάληψη διαπιστώσεων περί επικινδυνότητας, αλλά η ενεργή διαχείριση του κινδύνου με σύγχρονα τεχνικά και επιχειρησιακά εργαλεία.

Το ΤΕΕ δεν κλήθηκε να λειτουργήσει ως ένας ακόμη φορέας παραγωγής “μελετών επί των μελετών”. Αποδέχθηκε τον ρόλο του φορέα υλοποίησης της Προγραμματικής Σύμβασης για τον Οδοντωτό, με στόχο να υπάρξει ένας ενιαίος τεχνικός συντονισμός, σαφές χρονοδιάγραμμα και δυνατότητα άμεσων παρεμβάσεων, ώστε να ξεπεραστούν οι καθυστερήσεις και η πολυδιάσπαση αρμοδιοτήτων που ακολούθησαν τις φυσικές καταστροφές.

Αν ο πραγματικός στόχος είναι απλώς να μεταφερθεί σε έναν άλλο φορέα, όπως το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, η ευθύνη σύνταξης μιας νέας αξιολόγησης κινδύνου πάνω σε ήδη υπάρχουσες μελέτες, με ορισμένες μόνο προσαρμογές λόγω αρμοδιοτήτων, τότε μια τέτοια διαδικασία δεν έχει ουσιαστικό τεχνικό ή επιχειρησιακό περιεχόμενο, αλλά εξυπηρετεί κυρίως τυπικές και διοικητικές σκοπιμότητες.

Το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι να επαναλαμβάνονται διαπιστώσεις για την επικινδυνότητα της γραμμής, αλλά να υπάρξει ουσιαστική μετάβαση από την απλή καταγραφή του κινδύνου στην αποτελεσματική διαχείρισή του, μέσα από σύγχρονα τεχνικά μέτρα, επιχειρησιακά πρωτόκολλα και συστήματα συνεχούς παρακολούθησης και παρέμβασης.

Το ΤΕΕ Δυτικής Ελλάδας παραμένει σταθερά προσηλωμένο στον κοινό στόχο της ασφαλούς και ταχείας επαναλειτουργίας του Οδοντωτού Σιδηροδρόμου, με όρους τεχνικής επάρκειας και επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας.

Εξακολουθούμε να βρισκόμαστε στη διάθεση της Πολιτείας, των αρμόδιων φορέων και της τοπικής κοινωνίας, προκειμένου να συμβάλουμε ουσιαστικά, με τεκμηριωμένες προτάσεις και τεχνική γνώση, σε μία ολοκληρωμένη και μόνιμη λύση που θα διασφαλίζει τόσο την ασφαλή λειτουργία της ιστορικής γραμμής όσο και τη συνολική ανθεκτικότητα των υποδομών της περιοχής προς όφελος των πολιτών και της τοπικής ανάπτυξης.

Υ.Γ.-1 Χτεσινές διαρροές στον Τύπο ότι η πιθανή «βεβαίωση» ορεινού μειονεκτικού Δήμου και των υποστελεχωμένων τεχνικών του υπηρεσιών, περί μη επικινδυνότητας βραχοπτώσεων και φερτών υλικών στον Οδοντωτό, αρκεί να οδηγήσει το Υπουργείο Μεταφορών αυτόματα στο άνοιγμα της γραμμής κρίνονται άκρως αντιεπιστημονικές και στερούμενης σοβαρότητας

Υ.Γ-2 Φήμες ότι έχουν υπάρξει αντίστοιχες βεβαιώσεις από Δημάρχους για «να λειτουργεί με ασφάλεια» το Τρένο του Πηλίου ή το τρένο στη Κακιά Σκάλα αξιολογούνται ως fake news, εκτός αν το ελληνικό κράτος μας εκπλήξει ξανά δυσάρεστα – παρουσιάζοντας τις – για το πως εννοεί την ασφάλεια στο μεταφορικό έργο, ειδικά μετά την εθνική τραγωδία στα Τέμπη.

Το άρθρο Β. Καραχάλιος: Το ΤΕΕ παρέδωσε έγκαιρα ολοκληρωμένη πρόταση για τον Οδοντωτό – Το πρόβλημα βρίσκεται στο κυβερνητικό σχέδιο εμφανίστηκε πρώτα στο ΤΕΕ - Τμήμα Δυτικής Ελλάδας.

Βαγγέλη Καραχάλιου

Η απόφαση του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών για την επ’ αόριστον αναστολή λειτουργίας του Οδοντωτού Σιδηροδρόμου Διακοπτού–Καλαβρύτων δεν συνιστά πράξη προληπτικής ασφάλειας. Συνιστά ομολογία αποτυχίας, αλλά και σημαντικών διαχειριστικών λαθών που έγιναν στο μεσοδιάστημα από πολλούς και σε πολλά επίπεδα. 

Αποτυχίας ενός διοικητικού μηχανισμού που επί τρία χρόνια, μετά τις πυρκαγιές του 2023, δεν έκανε τα αυτονόητα:

• δεν εκτίμησε συστηματικά τον γεωτεχνικό κίνδυνο,
• δεν ιεράρχησε παρεμβάσεις,
• δεν υλοποίησε έργα προστασίας,
• δεν εγκατέστησε αξιόπιστα συστήματα παρακολούθησης

Και σήμερα, αντί να λογοδοτήσει για την αδράνεια, επιλέγει να κλείσει τη γραμμή.

Η ασφάλεια, όμως, δεν είναι διοικητική διατύπωση. Είναι τεχνική κατάσταση, μετρήσιμη και τεκμηριωμένη. Προϋποθέτει ανάλυση κινδύνου (risk assessment), εκτίμηση πιθανότητας αστοχίας (probability of failure), αξιολόγηση συνεπειών (consequence analysis) και σαφή κριτήρια αποδοχής (risk acceptance criteria). Πού είναι αυτά τα δεδομένα; Ποια υπηρεσία τα υπέγραψε; Ποιο πρωτόκολλο ενεργοποιήθηκε ώστε να οδηγηθούμε από τη λειτουργία στην αναστολή;

Η απουσία απαντήσεων δεν είναι τυπικό έλλειμμα, αλλά ουσιαστικό. Διότι χωρίς τεκμηριωμένη εισήγηση, η απόφαση παύει να είναι τεχνική και γίνεται πολιτική πράξη αποφυγής ευθύνης.

Ο αρμόδιος Αν. Υπουργός επέλεξε να παρουσιάσει το ζήτημα ως πρόβλημα ορίων/ιδιοκτησίας: ότι η ευθύνη δηλαδή των Σιδηροδρόμων Ελλάδος Μ.Α.Ε. (της νέας εταιρείας που διαχειρίζεται το εθνικό σιδηροδρομικό δίκτυο), εξαντλείται εντός της ζώνης απαλλοτρίωσης και ότι το ορεινό περιβάλλον εκτός αυτής δεν εμπίπτει στην διοικητική του αρμοδιότητα.

Πρόκειται για θέση τεχνικά αβάσιμη, διοικητικά επικίνδυνη και πολιτικά επιφανειακή. Σε ορεινά γραμμικά έργα, η ευστάθεια πρανών, η δυναμική των βραχοπτώσεων και η συμπεριφορά της λεκάνης απορροής συγκροτούν ενιαίο πεδίο κινδύνου.

Η φύση δεν αναγνωρίζει διοικητικά όρια και η ασφάλεια δεν τεμαχίζεται σε αρμοδιότητες.

Η επίκληση αυτής της λογικής δεν απαλλάσσει από την ευθύνη του Υπουργείου. Την αποκαλύπτει.

Διότι το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι γιατί υπάρχουν βράχοι στο βουνό. Αυτό είναι δεδομένο εδώ και 130 χρόνια. Το ερώτημα είναι τι έκανε η διοίκηση και η πολιτική ηγεσία για να διαχειριστεί αυτόν τον κίνδυνο μετά από ένα γεγονός – τις πυρκαγιές του 2023 – που επιδείνωσε τις συνθήκες. Και η απάντηση, όσο δυσάρεστη και αν είναι, είναι ότι δεν έκανε όσα όφειλε.

Δεν εκπονήθηκε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα αποτίμησης του κινδύνου από καταπτώσεις βράχων και ροές φερτών υλικών κατά μήκος της Σιδηροδρομικής Γραμμής, δεν ωρίμασαν τα κατάλληλα έργα προστασίας από βραχοπτώσεις, όπως φράγματα συγκράτησης, δίκτυα βραχοπροστασίας ούτε εγκαταστάθηκε ποτέ ένα σύστημα παρακολούθησης (monitoring) και έγκαιρης προειδοποίησης.

Αντί αυτών, επιλέχθηκε η σταδιακή ανοχή του προβλήματος, μέχρι τη στιγμή που το πολιτικό κόστος κατέστη μεγαλύτερο από το λειτουργικό όφελος. Τότε ελήφθη η απόφαση: όχι για να λυθεί το πρόβλημα, αλλά για να πάψει να βαραίνει τους πολιτικούς καριέρας που φαίνεται να αγαπούν την καρέκλα αλλά όχι την ευθύνη.

Η συγκυρία δεν είναι άσχετη. Σε ένα περιβάλλον όπου η σιδηροδρομική ασφάλεια βρίσκεται υπό αυξημένο δημόσιο και δικαστικό έλεγχο, η επιλογή της αναστολής λειτουργίας εμφανίζεται ως ασφαλής διοικητική και κυρίως πολιτική διέξοδος.

Όμως η ασφάλεια δεν κατακτάται με το κλείσιμο των υποδομών. Διασφαλίζεται με την ενίσχυσή τους. Διαφορετικά, η έννοια της ασφάλειας εργαλειοποιείται ως άλλοθι.

Ο Οδοντωτός δεν είναι μια οποιαδήποτε γραμμή. Είναι μια υποδομή που λειτούργησε αδιάλειπτα για περισσότερο από έναν αιώνα, σε πολύ δυσμενέστερες συνθήκες και με ασύγκριτα λιγότερα τεχνικά μέσα. Το να κλείνει σήμερα, όχι επειδή αποδείχθηκε τεχνικά ανεπαρκής, αλλά επειδή η διοίκηση και η πολιτική ηγεσία αποδείχθηκε ανεπαρκής να τον υποστηρίξει, συνιστά ιστορική οπισθοδρόμηση.

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας παίρνει την ευθύνη πάνω του.

Διατύπωσε μια σαφή πρόταση: την ανάληψη της πλήρους τεχνικής τεκμηρίωσης, της εκπόνησης των απαιτούμενων μελετών και της ωρίμανσης και υλοποίησης των έργων που θα οδηγήσουν στην ασφαλή επαναλειτουργία της γραμμής.

Πρόκειται για μια πρόταση ανάληψης ευθύνης εκεί όπου η διοίκηση και οι πολιτικοί την αποφεύγουν παρότι εκλέγονται για αυτό!!!

Με μία αυτονόητη προϋπόθεση: να τεθούν στη διάθεση της τεχνικής κοινότητας τα πρωτόκολλα ασφαλείας που επικαλείται το Υπουργείο και να καθοριστούν με σαφήνεια οι προδιαγραφές που απαιτούνται για την επαναλειτουργία. Χωρίς αυτά, δεν υπάρχει τεχνική διαδικασία. Υπάρχει διοικητική αβεβαιότητα.

Η υπόθεση του Οδοντωτού δεν είναι τοπική. Είναι θεσμική. Αναδεικνύει το πώς ένα σύστημα, αντί να διαχειρίζεται τον κίνδυνο με γνώση και ευθύνη, επιλέγει να τον αποφεύγει με αποφάσεις αναστολής.

Το ΤΕΕ μπορεί και θα αναλάβει την ευθύνη εκεί που οι πολιτικοί την αποτάσσουν. Θα μας δώσουν τα εχέγγυα και την αρμοδιότητα; Και αν ναι, αυτό θα γίνει έγκαιρα;

Όπως θα συμπλήρωνε ο Σένεκας: Veritas odit moras (η αλήθεια απεχθάνεται την καθυστέρηση)

Το άρθρο Οδοντωτός: τρία χρόνια αδράνειας, μία απόφαση φυγής και ένα ΤΕΕ που βγαίνει μπροστά και παίρνει την πλήρη ευθύνη εμφανίστηκε πρώτα στο ΤΕΕ - Τμήμα Δυτικής Ελλάδας.